Türk Dili II // VİZE

10 Modül · Sınav Notu
Ostim Teknik Üniversitesi
01

Yazılı İletişim Araçları

TürÖzellik / Örnek
Geleneksel (Basılı)Mektup, dilekçe, gazete · Fiziksel arşiv
Dijital (Elektronik)E-posta, SMS, EBYS · Zaman/mekân bağımsız
AkademikMakale, tez · Nesnellik + kaynak zorunlu
EBYS = resmî belgelerin dijital, güvenli ortamda saklandığı sistem → hukuki delil niteliği taşır.
02

Metin Türleri

TürSoru / Amaç
Bilgilendirici"Bu nedir?" → doğrudan tanım
Açıklayıcı"Nasıl / Neden?" → neden-sonuç, adım adım
TartışmacıGörüş savunmak → kanıt + karşı görüşü çürütmek
ResmîKurumsal · Kalıp ifadeler · Kişisel yorum YOK
AkademikKaynak zorunlu · Teknik terim · Nesnel
GündelikSamimi · Esnek kurallar · Kısaltma, deyim
Tartışmacı yapı: Giriş (tez) → Gelişme (kanıt + çürütme) → Sonuç (vurgu)
03

Etkili Yazılı İletişim

TANIM
Netlik — yoruma yer bırakmayan açıklık
TANIM
Özlülük — az sözle çok şey; gereksiz tekrar yok
TANIM
Tutarlılık — baştan sona aynı üslup & terminoloji
KURAL
Resmî metinde "siz" dili + edilgen çatı (yapılmıştır, edilmiştir)
KURAL
Yapı: Giriş (konu) → Gelişme (kanıt) → Sonuç (özet / eylem çağrısı)
İPUCU
Son okuma: mantık hataları + yazım yanlışları ayıklanır
04

Metin İnşası — Bölümler

GİRİŞ
Konu + amaç tanıtılır, merak uyandırılır. Kısa & net.
GELİŞME
Ana düşünce genişletilir. Örnekleme, tanık gösterme, karşılaştırma kullanılır.
SONUÇ
Yargıya bağlanır, ana fikir son kez vurgulanır. Yeni konu girilmez.
Tanık gösterme: uzman / ünlü sözünü tırnak içinde vermek → inandırıcılık↑
05

Düşünceyi Geliştirme Yolları

TANIM
Tanımlama — "Bu nedir?" · Nesnel veya öznel olabilir
ÖRNEK
Örnek verme — soyutu somutlaştırır · mesela, söz gelimi
KARŞI
Karşılaştırma — benzerlik/fark · daha, en, kadar
TANIK
Tanık gösterme — uzman sözü tırnak içinde → güvenilirlik
Giriş paragrafı "Bence" veya "Dolayısıyla" ile başlamaz.
06

Noktalama İşaretleri

;
İçinde virgül bulunan grupları ayırır. Virgülün üst segmenti.
Erkek: Doğan, Tuğrul; kız: İnci, Çiçek
:
Açıklama/örnek gelecek cümle sonuna. Cümle geliyorsa → büyük harf; örnekler geliyorsa → küçük harf.
...
Eksiltili cümle sonu veya yazılmak istenmeyen sözcük yerine.
'
Özel ad, sayı, kısaltmaya gelen çekim eklerini ayırır.
Türkiye'miz · TDK'den · TRT'den
mı/mi
Zaman anlamı katıyorsa soru işareti konmaz.
Hava karardı mı eve gideriz.
Uzun çizgi = sadece konuşma çizgisi.
Kısa çizgi - = satır sonu + Ankara-İstanbul gibi "arasında" anlamı.
07

Yazım Kuralları

BÜYÜK
Özel ad, kurum, bayram, tarihi olay → büyük harf.
Türk Dil Kurumu, Kurban Bayramı, Kurtuluş Savaşı
SAYI
Metin içinde harfle yazılır. Para işlemlerinde (çek, senet) bitişik.
de/ki
Bağlaç "de" & "ki" her zaman ayrı yazılır. Cümleden çıkınca anlam tamamen bozulmaz.
BİRLEŞİK
Anlam değişikliği YOK → ayrı yaz (köpek balığı)
Anlam kayması VAR → bitişik (hanımeli, suçiçeği)
YÖN
Özel isimden önce → büyük (Doğu Anadolu)
Sonra → küçük (Anadolu'nun doğusu)
Akrabalık adı lakap/unvan ise büyük: Nene Hatun — gerçek akrabalık ise küçük: Ayşe teyzem
08

Resmî & Meslekî Yazışmalar

ARZ
Alt makam → üst makama bilgi sunar / talep eder.
"...arz ederim."
RİCA
Üst makam → alt makama iş yaptırır.
"...rica ederim."
HİTAP
Üst makam: "Sayın Hocam," veya "Sayın Genel Müdür,"
KAPANIS
"Saygılarımla,""Sevgilerimle" öğrenci-hoca ilişkisinde HATA
E-POSTA
Konu satırı boş bırakılmaz · Hafta sonu/gece geç gönderim saygısızlık · Toplu gizli gönderimde Bcc kullanılır
10

Kesme İşareti — Kritik Fark

AYRI
Özel isimlere gelen ekler kesmeyle ayrılır.
Türkiye'miz · Fatih Sultan Mehmet'e · Kaan'a
BİTİŞİK
Kurum/kuruluş adlarına gelen ekler kesme almaz.
Türk Dil Kurumuna · OSTİM Teknik Üniversitesinden
KISALTMA
Büyük harf kısaltma → son harfin okunuşu esas: TDK'den, TRT'den
Küçük harf kısaltma → kelimenin okunuşu: kg'dan, mm'den
⚠ "Okul'a" yanlış → "Okula" doğru. Kurum adı = kesme yok.
09

Yazı & Yazılı Kültür

Sözlü KültürYazılı Kültür
BilgiHafıza bağımlıDışsallaşmış, analiz edilebilir
YapıDinamik, değişkenDurağan, kuralcı
AraçTekrar, atasözüArşiv, sınıflandırma
Kalıcılık = yazılı iletişimin temel özelliği. Söz uçar, yazı kalır.

Sınava Girerken — Hızlı Kontrol Listesi

// Metin Türü Sorusu
Bilgilendirici = Ne? Açıklayıcı = Nasıl/Neden? Tartışmacı = İkna et Resmî = Kalıp + Edilgen
// Noktalama Tuzakları
; = grup ayırıcı mı/mi ayrı yazılır de/ki bağlaç = ayrı Kurum + ek = kesme yok
// Resmî Yazı Kriterleri
Arz = alt → üst Rica = üst → alt Siz dili + edilgen çatı Kapanış: Saygılarımla
// Yazım Kuralı Özeti
Sayı → harfle yaz Özel ad → büyük harf Birleşik: anlam kayarsa bitişik Yön: önce büyük, sonra küçük